Het brood op de plank

Het brood op de plank

Gebakken peren

Ondanks dat ik als ‘navigatiehulp in ondernemersland voor kunstenaars en creatieve makers’ op een missie ben om zoveel mogelijk kennis te delen en praktische handvatten te geven over hoe je dat doet, brood op de plank brengen met je kunst of je creatieve werk, moet ik één ding verklappen; het is niet eenvoudig… Dat is het namelijk nooit geweest. Wat voorheen misschien wat makkelijker was dan nu, is dat er een decennium geleden nog geen recessie was. Dat kunstenaars in die tijd van overheidswege beter werden ondersteund en dat er veel meer werk te vergeven was in de creatieve sectoren. Er was gewoon meer geld. Dat was fijn, natuurlijk, maar ik durf te beweren dat het daarmee op een bepaalde manier ook de moord geweest is. We zijn gewend geraakt aan die hand boven ons hoofd, aan een vangnet dat er altijd leek te zullen zijn… en nu zitten we met de gebakken peren.

Veel te veel schoenen

Als ik een slechte dag heb betrap mezelf er wel eens op dat ik behoorlijk in de stress kan gaan van alles wat veranderd is. Gelukkig heb ik meestal goede dagen. Ik ben 56, ik ben gezond, ik heb een helder verstand, er wordt van me gehouden, ik woon op een prachtige plek, in een land waar ik veilig ben. Ik eet wanneer ik wil, heb warme kleding en veel te veel schoenen, een auto, een camper, twee schatten van katten en mijn lief is de liefste van de hele wereld. In onze familie is alles pais en vree. En ja, mijn inkomen was tien jaar geleden minstens het drievoudige van wat het nu is. Waar ik voorheen met gemak de ene na de andere fantastische baan wist te bemachtigen ben ik er nu, noodgedwongen, apetrots op dat ik zelfstandig mijn eigen inkomen weet te vergaren, met een onderneming die ik zelf heb geïnitieerd en waarin ik er zelf over ga. En wat toen niet mogelijk was, kan nu wel. We kunnen regelmatig op reis, het gaat gebeuren! En het werk gaat gewoon mee. Dingen veranderen en je maakt er wat van. Hoezo crisis?!

Een onzeker bestaan

Ik heb er toen ik nog in loondienst werkte nooit bij stil gestaan dat het echt héél hard werken is als ondernemer. Het lijkt zo’n bevrijding om je eigen plan te kunnen trekken (en dat is het ook), maar álles wat je wilt bereiken moet je in eerste instantie zelf doen en niets gaat ooit zo gemakkelijk als je zou willen. Ik heb in de anderhalf jaar dat ik nu met DuizendDoDo’s bezig ben nog nooit zoveel dingen voor de eerste keer gedaan. Niets kostte ooit zoveel moeite en nog nooit was ik zo onzeker van mijn bestaan. Als ik die slechte dag weer eens heb verlang ik er soms best naar terug, naar zo’n goedbetaalde baan, toen alles nog zo lekker makkelijk was… en toen ik het absoluut niet zou hebben gepikt als een van mijn werkgevers zo’n slavendrijver was geweest als ik nu voor mezelf ben!

Wie, wanneer, waar en tegen welke prijs?

Waar je vooral op bedacht moet zijn is dat er een periode van keihard buffelen ligt tussen het hebben van een mooi idee en het uitwerken daarvan in een aanpak die brood op de plank brengt; dat je daarvoor écht moet gaan bedenken wat je wilt doen en waarom je dat wilt, voor wie, wanneer, waar, tegen welke prijs en hoe je het dan gaat slijten; of je er continuïteit in kunt brengen en of je het vol gaat houden; of je bereid bent om te leren en om alles te doen wat nodig is; dat het echt tot niets zal komen als je die moeite niet neemt. Met een KvK-nummer en de driemaandelijkse verplichting voor de btw-aangifte ben je echt nog geen ondernemer. Als je er van wilt kunnen leven zit er niks anders op dan je te bekwamen in álle vaardigheden die nodig zijn en niet alleen in de leukste of gemakkelijkste, tenzij je manieren vindt om dingen uit te besteden door er met geld, of met je eigen werk, voor te betalen.

De mythe van de berooide kunstenaar

Nu er recent, zelfs onder beleidsmakers, weer wat meer erkenning begint te komen voor de voortrekkersrol die kunstenaars in de maatschappij vervullen, slaak ik een zucht van verlichting. Zonder verbeelding vergaat de beschaving; vergaat wat mij betreft het leven. Ik protesteer daarom tegen de mythe dat je als kunstenaar alleen maar serieus genomen kunt worden als je genoegen neemt met een karig (of berooid) leven. Hoezo zouden kunst en armoede hand in hand moeten gaan? Maar echt kwáád kan ik worden als ik kunstenaars tegenkom die zelf die misvatting in stand proberen te houden. Hou daar nou eens mee op! Wat is er mis mee om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor het vinden van een manier om te leven van wat je het liefste doet; om je te bekwamen in alles wat daarvoor nodig is en om er heel veel voldoening uit te halen als het je lukt. Je hebt een enorm voordeel, want je hebt een creatief talent! Dat kun je ook inzetten om bijzondere manieren te bedenken om wat je maakt over het voetlicht te brengen. Nee, dat is niet eenvoudig, maar hé, dat is het voor niemand! Van romantiek alleen kun je niet leven. Het is werk, net zoals achter de kassa van de Lidl zitten, straatvegen of plees schrobben. Dat van jou is alleen veel leuker…

Ik ben wel benieuwd welke reacties ik losmaak met deze hartekreet. Je kunt het kwijt in het reactieveld hieronder

En mocht je dit artikel willen delen, dat kan via deze icoontjes:

Tweet about this on TwitterShare on FacebookPin on PinterestEmail this to someone
Tags: , , , , , ,
abonneren DoDoPost

19 reacties op “Het brood op de plank”

  1. heerlijk om dit allemaal te lezen en ik kan er ook van harte ja op zeggen, op alle gedachten-gangen eigenlijk wel.
    Ik zou zeggen: Aan het werk nu!

  2. Anna schreef:

    Marketing verrichten en daar succesvol in zijn is niet iedereen gegeven. Het is ook niet zo dat alles maar maakbaar is als je er maar je best voor doet.

    • Beste Anna,

      Maar wat wel een gegeven is is dat het niet vanzelf gaat. Je kunt mooie dingen maken en daar heel blij mee zijn, zonder de ambitie om er van te kunnen leven. Men noemt dat ook wel het hebben van een hobby. Er van willen leven heeft als consequentie dat je jezelf een aantal ondernemerskwaliteiten eigen zult moeten maken, of iemand vinden die het voor je doet. Iets anders zit er niet op…

  3. Hans schreef:

    Is het niet zo dat er te veel aandacht is voor het product (het kunstwerk) met het enigszins romantische beeld “If you build it, they will come”? Als jouw doelgroep niet weet wat je hebt gemaakt, dan wordt het never nooit verkocht.

    • Door met je werk én jezelf zichtbaar en herkenbaar te zijn maak je de kans dat je er van kunt bestaan inderdaad een stuk bereikbaarder, hoewel ik ‘doelgroep’ wel een lastige term vind voor wie autonoom werk maakt. Die term impliceert dat je al weet voor wie je het maakt voor je er aan begint en dat is nou net de allergie die veel autonome kunstenaars (terecht?) ervaren. Is je werk bijzonder en het verhaal erbij ook nog eens aansprekend genoeg, dan is het te verwachten dat je er een bepaald publiek mee zult bereiken als je het zichtbaar maakt. Dat is waar het volgens mij te vinden is voor autonome kunstenaars. Voor wie toegepast werk maakt is het wel onvermijdelijk om je in doelgroepen te verdiepen.

  4. Liesbeth schreef:

    Van elke beroepsbeoefenaar mag je een paar zaken verwachten:
    1. Onbaatzuchtig: dat wij, als professionals, de behoeften en problemen van degenen die op ons rekenen (onze klanten) boven die van onszelf plaatsen. Wie zich niet richt op zijn klanten, heeft geen klanten.
    2. Vakkundig: dat we wat kennis en deskundigheid betreft naar uitmuntendheid streven. Geen passie = een zielloos bedrijf.
    3. Betrouwbaarheid: dat we op verantwoordelijke wijze ons vak uitoefenen. Integriteit, dus.
    4. Maar, in sommige beroepen komt ook nog zoiets voor als discipline. Discipline in de navolging van een zorgvuldig opgestelde procedure en in de samenwerking met anderen. Dit concept komen we zelden tegen in het lexicon van andere beroepsgroepen. In veel beroepen vaart men liever op ‘autonomie’, een principe dat lijnrecht tegenover discipline staat. Geen ondernemer kan zonder discipline: gewoon zaken goed op orde hebben, zoals je omzet. Geen geld = geen bedrijf.

    Je zult dus aan alle 4 de eisen moeten voldoen, als professional.

      • Jeremine Holt schreef:

        Dus?
        Ik vind dat hier gesuggereerd wordt dat creatieve mensen een veel te laag inkomen zouden hebben door gebrek aan discipline en als ze dan maar discipline zouden hebben dat ze dan wel genoeg zouden verdienen. Zwart-wit gesteld.
        Er zitten heel veel kanten aan en je kunt er eindeloos over discussiëren (waar ik geen zin in heb), maar de creatieve mensen die ik ken hebben stuk voor stuk een enorme dosis (zelf-)discipline.
        Of ze die discipline misschien anders kunnen inzetten om meer te gaan verdienen is een ander verhaal. Maar met alleen maar tsjakka geroep kom je er niet.
        Creativiteit is de zuurstof van een gezonde maatschappij. Niet geld, zoals we tegenwoordig schijnen te moeten denken. Helaas ligt de waardebepaling anders. Maar goed, zuurstof is tenslotte ook gratis.

        • Dag Jeremine,
          Ik ben het hartgrondig met je eens dat creativiteit de zuurstof is van een gezonde maatschappij en heb een grote bewondering voor iedereen die met zijn creativiteit die zuurstof in de atmosfeer probeert te brengen. Dat is ook de reden waarom het mijn missie is om kunstenaars en creatieve makers in contact te brengen met strategieën, mentaliteit (‘mindset’) en gereedschappen die je zou kunnen gebruiken om op eigen kracht van je creatieve werk te kunnen leven. De ‘discussie’ die hier wordt gevoerd is naar mijn smaak juist helemaal niet zwart-wit en er is hier door niemand gezegd dat het in de maatschappij alleen om geld draait… Jij bent er zelf toch ook een goed voorbeeld van hoe je je creativiteit kunt inzetten om met een dienst waar behoefte aan is (PrezieExperience) je eigen inkomen te genereren? Wat maakt je zo mopperig over wat hier wordt besproken?

  5. Jeremine Holt schreef:

    Het gaat er volgens mij niet om dat creatieve makers genoeg creatieve vaardigheden zouden moeten hebben om hun bedrijf rendabel te maken (en die vervolgens niet inzetten). Die creativiteit hebben veel van hun/ons best wel ergens in huis. Voor anderen dan. Maar het aan de man moeten brengen van je eigen werk, van jezelf, van je ziel, van je eigen kwetsbaarheid, dat is wat het zo moeilijk, zo niet onmogelijk maakt.
    Open en bloot de commerciële schijnwerpers zetten op je eigen ziel (ik noem het maar zo, het is wat binnenin je zit en wat je in je werk legt) is niet iets wat je dagelijks en gedisciplineerd kunt doen. Een ander hoeft dat ook niet te doen. Die verkoopt een produkt of een dienst met een bepaalde waarde, maar zonder die (noodzakelijke) kwetsbare kanten.
    Een beetje kunnen we het wel. Publiek hebben, zichtbaar zijn. Maar dat zijn zaklantaartjes, geen schijnwerpers en dat is al moeilijk genoeg. Vergelijk het maar met in je blootje door een winkelstraat lopen. Zo voelt het. En dan de volgende dag zeker weer stressloos en geïnspireerd mooie dingen maken.

    Er zullen vast meer redenen en oorzaken zijn. Maar dit is volgens mij iets dat een belangrijke rol speelt.

    • Dag Jeremine,
      Dat het niet makkelijk is is helder; dat is het voor niemand, ook niet voor mensen die de hele dag op hun knieën klinkers in het zand leggen… Toch is de realiteit dat de overheid is opgehouden om kunstenaars nog langer een uitzonderingspositie te gunnen. Of je er je brood mee wilt verdienen is daarmee een dwingende keuze geworden, waar je een eigen plan in moet trekken. Dat mag heel erg balen zijn maar het is wel de huidige stand der dingen. Als het voelt als ‘in je blootje door een winkelstraat lopen’, is het dus geen goed idee om er mee in je levensonderhoud te willen voorzien. Hou me ten goede, ik zou het vreselijk vinden als dat zou betekenen dat zulke kunstenaars ophouden met het maken van hun mooie werk. Dat is waarom ik probeer om manieren aan te reiken waarmee het misschien minder eng gaat lijken, waarmee het misschien toch doenlijk wordt. Ik ben het niet met je eens dat mensen die geen kunst maken nooit dingen hoeven te doen voor hun brood die ze eng vinden. Ik ken een docent die geweldig lesgeeft, maar die, ook na 20 jaar, nog steeds elke keer als hij voor een nieuwe groep moet buikkramp heeft. Leven is leren, proberen, klappen krijgen, net zo lang zoeken tot het wel lukt. Daarin verschillen kunstenaars echt niet van andere stervelingen…

    • Hoi Jeremine,

      Ik snap wat je zegt, het is ook niet makkelijk om jezelf kwetsbaar op te stellen. Aan de andere kant doe je dat misschien ook (deels) al wel met je werk en kan die zaklantaarn of schijnwerper ook een verlengde daarvan zijn. Wat volgens mij de crux is, is dat je marketing, acquisitie en al die dingen op een manier moet doen die bij jou past, zodat je jezelf niet hoeft te forceren. Anders blijft het ook iets dat je MOET en niet wat je WILT en we weten allemaal hoe het afloopt met dingen die je MOET doen van jezelf, meestal niet zo heel goed ;-) Dat is zoeken, dat geef ik onmiddellijk toe. Overigens geldt dat ook voor niet-kunstenaars, er zijn veel meer ondernemers die het lastig vinden om zichzelf te laten zien. Maar weet je, mijn ervaring is, dat de meeste mensen -als ze eenmaal die drempel over zijn- verrast zijn over wat het hen brengt. Als we het bijvoorbeeld hebben over social media, dan gaat dat voornamelijk om het leggen van contact, het gesprek aangaan. En dat heb je ook al gedaan door een comment achter te laten op deze blog. Dus…….. Groet, Marca

  6. Ik had gisteren een discussie met een beeldend kunstenaar. Ik ben inderdaad ook geneigd om te denken dat kunstenaars ook creatief zouden moeten kunnen omgaan met het zichzelf in de markt zetten etc. Zij had echter een heel betoog dat er op neerkwam dat veel kunstenaars juist behoorlijk conservatief zijn in hun denkwijze en graag vast willen houden aan hun zekerheden. Interessante denkwijze!

    • wat ze ook nog zei: veel kunstenaars hebben absoluut geen creatief oplossend vermogen. Alsof al hun creativiteit al ergens anders in gaat zitten ;-)

      • Het doet je bijna denken dat creativiteit zich op verschillende manieren laat definiëren, wat dan weer een mooi onderwerp is voor een nieuw artikel.
        Waar ik op dit moment zelf het hoofd vooral over breek is over de oorsprong van dat speciale gevoel dat soms door kunstenaars en creatieve makers als excuus (verontschuldiging?) wordt aangevoerd, dat ze ongeschikt zouden zijn voor het aan de mens brengen van hun werk, dat creatief zijn een soort ‘geaardheid’ zou zijn die daar niet mee kan stroken. Met welke argumenten of met welk appèl je hen zou kunnen bewegen om het anders te gaan benaderen, zodat die mythe misschien een keer de wereld uit geholpen kan worden?

        • Het is vaak ook een niet willen is mijn idee. En er is natuurlijk ook heel lang gezegd over kunstenaars dat ze hun brein anders gebruiken dan niet-creatieven. Die mythe is al lang ontrafeld, maar gaat natuurlijk nog steeds rond. En ik denk ook dat de samenleving de onmacht van de kunstenaar lang in stand heeft gehouden door de subsidies e.d. Daarmee zeg je immers eigenlijk dat een kunstenaar zo bijzonder is dat hij geld krijgt van de overheid voor z’n werk, daarmee (ook) implicerend dat hij//zij niet op een andere manier aan inkomsten kan komen. En let’s face it, dat is natuurlijk een heerlijke positie!

  7. Anja de Mooij schreef:

    Dat is een hele boterham, Johanna, en als jij je kwaad maakt hoor ik je pissigheid tot hier in België :-D
    Zou een kunstenaar zichzelf een romanticus voelen als hij een armoedig bestaan leeft? Ik denk het niet. Zo kijkt de ander er naar, naar een arme kunstenaar die leeft voor zijn idee en niet in staat is om zijn werk/product aan de man te brengen omdat al zijn creativiteit en energie in zijn werk/product gaat zitten. En als hij dan jammert is hij zielig.

    Zelfstandig ondernemer zijn en je eigen product aan de mens brengen lijkt wel des duivels te spelen met de schepper van je eigen denkbeelden, de latere kunstwerken/producten. Zo borrelt dat regelmatig in me op.
    Ik volg je DoDotrainingen en wordt ondergedompeld in een bad vol handvatten die me moeten helpen om naar boven te komen, uit bad te stappen en (afgedroogd en mooi aangekleed) de wereld in te stappen waar een culturele industrie iets heel gewoons is.
    Er zijn beslist getallen, omzetcijfers en aantallen mensen zodat er uit te rekenen valt hoeveel er per hoofd te verdienen valt. Jij Johanna, als mijn navigatiegids in ondernemersland, kunt ze misschien wel vinden en dan wordt het wellicht duidelijk of de culturele industrie genoeg werkgelegenheid biedt of dat we blij moeten zijn met kunstzinnige armoedzaaiers en er bij moeten nemen dat ze af en toe zeuren over de zwaarte van hun bestaan.

    Je artikel heeft nog meer in me los gemaakt maar hierover schrijf ik verder in onze groep.
    Dikke x
    Anja

    • Lieve Anja,

      Wat ben ik toch blij dat jij mee doet aan de DoDoTrainingen, jouw open en betrokken kritische reacties dragen er toe bij dat ik mijn verhaal en mijn missie steeds een beetje scherper kan krijgen. Ik ben het helemaal met je eens dat er niets romantisch is aan een berooid leven, voor niemand. Toch laat de grafiek hierboven zien dat het niet zo best gesteld is met de inkomenspositie van de beeldende beroepen. In mijn artikel probeer ik te ontrafelen waardoor dit nog steeds de realiteit is voor een groot deel van de beroepsgroep waar jij ook toe behoort. En ik vermoed inderdaad dat een deel daarvan wordt veroorzaakt door de misplaatste mythe dat kunstenaars arme sloebers hóren te zijn. Alsof het verdacht is als ze er hun brood mee verdienen, dat de verkoopbaarheid van het werk automatisch afbreuk zou doen aan de werkelijke waarde ervan, dat hun autonomie daarvoor geofferd moet worden. Wat ik probeer aan te reiken is een andere manier van hier mee omgaan, door te ontrafelen wat er allemaal bij komt kijken om je werk aan de mens te brengen. Het doet er dan in mijn ogen niet zo toe hoeveel geld er in de ‘creatieve industrie’ te vergeven is. Wat er toe doet is dat jij en je werk een verhaal hebben dat verteld kan worden aan zoveel mogelijk mensen, en dan hopelijk ook aan mensen die er zich zo door aangesproken voelen dat ze het graag willen bezitten. Het vertellen van dat verhaal, het zichtbaar worden met je werk op een manier die recht doet aan de kracht van wat je hebt gemaakt, dat is waar het in de DoDoTrainingen over gaat, en waar ik de deelnemers en iedereen die regelmatig leest op de DuizendDoDo’s website toe hoop te inspireren.

Geef een reactie